FLIP-IT onderzoek

Intensieve traumabehandeling als eerste stap bij PTSS

Sinds november 2024 neemt Psy-zo! deel aan het landelijke onderzoeksproject First Line Intervention for PTSD – Intensive Treatment (FLIP-IT). Dit onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met de Rijksuniversiteit Groningen, Amsterdam UMC, ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum (ARQ Centrum ’45 en ARQ-IVP), Psychotraumacentrum Haarlem en de Militaire GGZ.

In het FLIP-IT onderzoek onderzoeken we of een intensieve traumagerichte behandeling net zo effectief is als de gebruikelijke wekelijkse behandeling, en of deze intensieve aanpak mogelijk sneller tot herstel leidt wanneer deze direct wordt ingezet aan het begin van de zorg.

Waarom dit onderzoek?

Posttraumatische stressstoornis (PTSS) is een ingrijpende aandoening die grote gevolgen kan hebben voor het dagelijks leven, werk, relaties en het welbevinden van naasten. Een tijdige en effectieve behandeling is daarom van groot belang.
In de reguliere behandeling van PTSS vinden meestal wekelijkse therapiesessies plaats. Volgens de huidige behandelrichtlijnen wordt een intensieve traumabehandeling vaak pas ingezet als twee eerdere behandelingen onvoldoende effect hebben gehad.

Uit eerder onderzoek weten we echter dat intensieve traumagerichte therapie:

even effectief is als een wekelijkse behandeling
en vaak sneller tot verbetering van klachten leidt

Met FLIP-IT onderzoeken we of het doelmatiger is om deze intensieve behandeling eerder aan te bieden, namelijk als eerste behandelstap.
Dit onderzoek richt zich op mensen die:

voor het eerst in behandeling komen voor PTSS, of
eerder een beperkte traumabehandeling hebben gehad (maximaal 8 sessies).

Hoe ziet deelname aan het onderzoek eruit?

Deelname aan het onderzoek gebeurt zorgvuldig en transparant. Het onderzoek is goedgekeurd door de medisch-ethische toetsingscommissie van Amsterdam UMC.

Belangrijk om te weten:

Deelname is vrijwillig
Jij houdt altijd zelf de regie
Je kunt op elk moment stoppen, zonder gevolgen voor verdere behandeling

Vooraf krijg je duidelijke uitleg over het onderzoek en de mogelijke behandelvormen. Na schriftelijke toestemming stel je samen met je behandelaar een behandelplan op. Hierin staat:

aan welke herinneringen van traumatische ervaringen wordt gewerkt
welke behandelmethoden worden ingezet
hoe het behandeltraject eruitziet

Zo weet je van tevoren goed wat je kunt verwachten.

De behandelingen binnen FLIP-IT

Intensieve traumagerichte therapie

Dit is een kortdurend en intensief behandeltraject dat bestaat uit meerdere fases:
Voorbereidende fase

1 sessie in week 1
1 sessie in week 2

Behandelweken

Week 3 en 4
5 dagen per week behandeling
Per dag 2 sessies:
- Imaginaire exposure
- EMDR-therapie

Afrondende fase

1 sessie in week 5
1 sessie in week 6

Gewone traumagerichte behandeling

De reguliere behandeling bestaat uit wekelijkse sessies met één van de bewezen behandelvormen:

EMDR-therapie
Imaginaire exposure (met exposure in vivo)
Narratieve Exposure Therapie (NET)
Beknopte Eclectische Psychotherapie voor PTSS (BEPP)
Imaginaire rescripting (ImRs)

Toelichting op de behandelmethoden

Imaginaire exposure met exposure in vivo betekent dat de therapeut de patiënt stimuleert om nare herinneringen aan de schokkende gebeurtenis(sen) herhaaldelijk en langdurig te herbeleven. De patiënt wordt geholpen de traumatische herinneringen zodanig te herbeleven dat verwerking kan plaatsvinden. Tijdens de exposure in vivo oefent de patiënt om situaties op te zoeken die trauma-gerelateerd zijn en voor de patiënt angst opwekken, zoals bepaalde voorwerpen, mensen en situaties die de patiënt sinds de traumatische ervaring het liefst uit de weg gaat. Tijdens deze oefening wordt ook gevraagd naar de angstige verwachtingen van de patiënt, waardoor de patiënt kan leren deze bij te stellen. Dat maakt dat de patiënt minder angstig wordt, en niet langer hoeft te vermijden.

In EMDR-therapie neemt de patiënt de herinnering aan de ingrijpende gebeurtenis in gedachten en richt zich daarbij op het beeld dat nu de meeste spanning oproept terwijl de patiënt een sterk afleidende taak aangeboden krijgt. Hierdoor nemen de levendigheid en lading van de traumatische herinnering af en verandert de betekenis.

In Narratieve Exposure Therapie staat de levensgeschiedenis centraal. Zowel mooie als schokkende gebeurtenissen en de periodes daartussenin krijgen een plek in de levensgeschiedenis en worden behandeld met exposuretherapie. Ze worden daardoor beter geïntegreerd in het geheugen van de patiënt en ook de verbanden tussen de gebeurtenissen worden duidelijker. Aan het einde krijgt de patiënt het verslag van de levensloop mee naar huis.

Korte Eclectische Psychotherapie voor Posttraumatische Stress Stoornis (BEPP) helpt de patiënt om onderdrukte, pijnlijke gevoelens en gedachten die verbonden zijn aan de traumatische gebeurtenissen toe te laten, te uiten en te verwerken in het eerste deel van de therapie. Dit gebeurt door middel van exposure en schrijfopdrachten. In het tweede deel komt de impact van de traumatische gebeurtenissen op het leven van de patiënt aan de orde en is er aandacht voor betekenisgeving en een afscheidsritueel.

Imaginaire rescripting is een methode waarbij de therapeut de patiënt helpt om op een andere manier naar traumatische herinneringen uit de jeugd van de patiënt te kijken en zo de betekenis van die ervaring te veranderen. Binnen deze methode herschrijft de patiënt als het ware de herinnering, samen met de therapeut.

Metingen en evaluatie

Om goed te kunnen beoordelen hoe effectief de behandelingen zijn, worden vragenlijsten en interviews afgenomen op vijf momenten:

Voor de start van de behandeling
Na 7 weken
Na 17 weken
Na 6 maanden
Na 9 maanden

In totaal kosten deze metingen ongeveer 10 uur. Het eerste meetmoment duurt het langst. Er is aandacht voor zowel positieve als negatieve effecten, voor mogelijke bijwerkingen en voor hoe jij de behandeling hebt ervaren.

Kan ik kiezen voor een behandeling?

Nee. In het FLIP-IT onderzoek werken we met randomisatie. Dat betekent dat een computersysteem bepaalt of je start met de intensieve behandeling of met de reguliere wekelijkse behandeling.

Wie kan deelnemen?

Je kunt mogelijk deelnemen als je:

18 jaar of ouder bent
een PTSS-diagnose hebt volgens de DSM-5
twee of meer ingrijpende traumatische gebeurtenissen hebt meegemaakt
voor het eerst in behandeling komt voor PTSS, of maximaal 8 traumagerichte sessies hebt gehad

Deelname is niet mogelijk bij:

een huidige psychotische stoornis
ernstig alcohol- of middelenmisbruik
ernstige agressieproblemen
ernstige suïcidaliteit met een concreet plan
onvoldoende beheersing van de Nederlandse taal

Wat kun je verwachten?

Als deelnemer ontvang je een zorgvuldig opgebouwde, professionele behandeling. Daarnaast lever je een belangrijke bijdrage aan wetenschappelijk onderzoek dat helpt om de zorg voor mensen met PTSS verder te verbeteren.

Hieronder vind je ook een ervaringsvideo van een voormalig deelnemer, waarin wordt verteld hoe deelname is ervaren.

Twijfel je of deelname bij jou past? Neem gerust contact met ons op — we denken graag met je mee.
Drs. Rose Munnik (rosemunnik@psy-zo.nl)
Drs. Ytje Tialda van Pelt (ytjevanpelt@psy-zo.nl)

Meet the team

V.l.n.r.: Ytje van Pelt, Bram Kemmere, Rafaele Huntjens, Jackie June ter Heide, Miriam Lommen, Miranda Olff, Suzy Matthijssen, Rose Munnik, Astrid Maas, Mirjam Mink-Nijdam

Informatie voor verwijzers

Voor het FLIP-IT onderzoek zijn wij op zoek naar volwassen patiënten met PTSS die voldoen aan de inclusiecriteria. Indien een patiënt interesse heeft en mogelijk in aanmerking komt, kunt u hem of haar verwijzen naar Psy-zo! voor aanmelding.

Bij Psy-zo! vindt altijd een zorgvuldige screening plaats. Wanneer blijkt dat een patiënt niet (volledig) aan de onderzoekscriteria voldoet, maar wel sprake is van PTSS of een andere gespecificeerde trauma- of stressorgerelateerde stoornis, kan de patiënt alsnog bij ons regulier in behandeling komen

Meer informatie

Uitgebreide en actuele informatie over het FLIP-IT onderzoek, inclusief uitleg over het onderzoekstraject, vind je op de ARQ-website: https://arq.org/projecten/flip-it

Voor overleg of vragen kunt u contact opnemen met:
Drs. Ytje van Pelt (Psy-zo!: ytjevanpelt@psy-zo.nl)
Drs. Rose Munnik (rosemunnik@psy-zo.nl)